شکایت از کارفرما بابت بیمه رد نشدن — راهنمای کامل مراحل و مدارک لازم
بیمه تأمین اجتماعی یکی از پایهایترین حقوق قانونی هر کارگر است و کارفرما موظف است از اولین روز شروع به کار، نام کارگر را در لیست بیمه ثبت کند. با این حال، در بسیاری از پروندههای اداره کار، یکی از پرتکرارترین شکایتها، بیمه رد نشدن است.
در این راهنمای کامل، تمام مراحل، قوانین، مدارک لازم و نکات کلیدی شکایت از کارفرما بابت بیمهردی بررسی میشود تا بدانید دقیقاً باید از کجا شروع کنید و چگونه حق بیمه خود را بگیرید.
چرا کارفرما باید بیمه را رد کند؟ (اهمیت قانونی و مزایا برای کارگر)
مواد قانونی مربوط به الزام بیمه
قانون کار و قانون تأمین اجتماعی بهطور صریح کارفرما را موظف کردهاند که تمامی کارگران خود را بیمه کند:
- ماده ۱۴۸ قانون کار: کارفرما مکلف است کارگران را نزد سازمان تأمین اجتماعی بیمه کند.
- ماده ۳۶ تأمین اجتماعی: مسئول پرداخت حق بیمه کارفرماست، نه کارگر.
- ماده ۳۹: لیست بیمه باید ماهانه ارسال شود.
این مواد قانونی نشان میدهند که عدم بیمهکردن کارگر، نهتنها تخلف محسوب میشود، بلکه قابل پیگیری و الزام قانونی است.
پیامدهای عدم بیمه برای کارگر
بیمه نشدن فقط یک «حق از دست رفته» نیست؛ بلکه تبعات واقعی و جدی دارد:
- از دست دادن سابقه و سنوات
- نداشتن پوشش درمانی سازمان تأمین اجتماعی
- محرومیت از بیمه بیکاری
- مشکل در دریافت وام، بازنشستگی و ازکارافتادگی
- عدم امکان استفاده از غرامت دستمزد (مرخصی استعلاجی)
- از بین رفتن حقوق بازنشستگی
- ناتوانی در مطالبه خسارت حوادث ناشی از کار
به همین دلیل، سیستم اداره کار و تأمین اجتماعی شکایت بیمه را در اولویت رسیدگی قرار میدهند.
جرایم کارفرما در صورت بیمه نکردن
کارفرمایی که بیمه را رد نکند با این پیامدها روبهرو میشود:
- جریمه ۲ تا ۱۰ برابری حق بیمه
- الزام به پرداخت تمام حق بیمه ماههایی که رد نشده
- ثبت سابقه کار برای کارگر حتی اگر کارفرما مخالفت کند
- امکان ارجاع موضوع به دادگاه کیفری در موارد تکرار تخلف
- محرومیت از برخی قراردادهای دولتی و مزایدهها
در بسیاری از پروندهها، حتی اگر کارفرما منکر رابطه کاری شود، با ارائه مدارک کافی، از نظر قانونی محکوم خواهد شد.
چه زمانی میتوان از کارفرما بابت بیمه رد نشدن شکایت کرد؟
وضعیت بیمه نشدن در طول همکاری
اگر هنگام کارکردن متوجه شدهاید که در لیست بیمه نیستید، همان لحظه حق شکایت دارید.
حتی اگر حقوق شما کامل پرداخت شده باشد، بیمهردنشدن همچنان یک تخلف جدی است.
بیمه نکردن دوره آزمایشی
قانون تأمین اجتماعی هیچ استثنایی برای دوره آزمایشی قائل نیست.
کارفرما موظف است از روز اول همکاری—even در دوره آزمایشی— شما را بیمه کند.
بنابراین اگر در این دوره بیمه نشدهاید، شکایت کاملاً امکانپذیر است.
بیمه نکردن در قراردادهای شفاهی
داشتن قرارداد کتبی الزامی نیست.
در صورتی که:
- پیامک،
- واریزی حقوق،
- لوکیشن محل کار،
- شاهد،
- یا حتی عکس و فیلم حضور در محل کار دارید،
میتوانید رابطه کاری را ثابت کنید و کارفرما را ملزم به رد بیمه کنید.
مدارک لازم برای شکایت بابت بیمه رد نشدن
در شکایت بیمه، اصل مهم اثبات رابطه کارگری و کارفرمایی است. هر مدرکی که این رابطه را نشان دهد، قابل قبول است.
مدارکی که ثابت کند کار کردهاید
- قرارداد کتبی (اگر موجود باشد)
- کارت ورود و خروج
- فیش حقوق، واریزی بانکی، رسید دریافت وجه
- پیامها و مکاتبات کاری
- عکسها و حضور در محل کار
- لباس فرم، کارت پرسنلی، یا وسایل کاری
- شهادت همکاران یا دیگر افراد
حتی اگر هیچ قرارداد رسمی ندارید، همین مدارک برای اثبات رابطه کاری کافی است.
مدارک شناسایی
برای ثبت شکایت نیاز دارید:
- کارت ملی
- شناسنامه
- شماره بیمه (اگر قبلاً بیمه داشتهاید)
- آدرس کارگاه و کارفرما
این مدارک برای تشکیل پرونده در اداره کار و تأمین اجتماعی ضروری هستند.
فیشها، پیامها، لوکیشن حضور و لیست شاهدها
امروزه مدارک دیجیتال بسیار ارزشمند هستند:
- پیامهای واتساپ و تلگرام
- ایمیلها
- واریزیهای کارتبهکارت
- لوکیشن حضور در محل کار
- فایلها و تصاویر تاریخدار
- گزارش کارهای ثبتشده در پیامرسانها
همه اینها در هیأتهای حل اختلاف قابل استناد هستند و بسیار تاثیرگذارند.
اسناد دیجیتال (قابل استناد در هیأت حل اختلاف)
طبق قوانین جدید آیین دادرسی و رأی وحدت رویه، مدارک الکترونیکی میتوانند رابطه کاری را ثابت کنند.
شامل:
- فایلهای صوتی (در صورتی که از شما باشد و با رضایت طرف مقابل ضبط شده باشد)
- عکس و ویدئو
- چتها
- فایلهای GPS
- رسیدهای دیجیتال
این مدارک کمک میکنند حتی اگر کارفرما منکر همکاری شود، هیأت تشخیص به نفع کارگر رأی بدهد.
مراحل شکایت از کارفرما بابت بیمه رد نشدن (قدمبهقدم)
شکایت بابت بیمه رد نشدن یک مسیر مشخص دارد و اگر آن را مرحلهبهمرحله طی کنید، معمولاً نتیجه ۱۰۰٪ به نفع کارگر خواهد بود. در این بخش، روند کامل از اولین قدم تا صدور رأی توضیح داده شده است.
مرحله ۱ — ثبت درخواست بازرسی در سامانه تأمین اجتماعی
اولین اقدام این است که در سامانه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی، درخواست بازرسی ثبت کنید.
مراحل:
- ورود به سایت eservices.tamin.ir
- انتخاب بخش «درخواست بازرسی کارگاه»
- وارد کردن اطلاعات کارگاه: آدرس، نام کارفرما، حوزه فعالیت
- ثبت مشخصات خود به عنوان «شاکی»
- دریافت کد رهگیری
نکته مهم:
در این مرحله، فقط “اعلام” میکنید که برای شما بیمه رد نشده است؛ هنوز شکایت اصلی در اداره کار ثبت نمیشود.
مرحله ۲ — مراجعه بازرس به محل کار
بعد از ثبت درخواست، ظرف چند روز یک بازرس تأمین اجتماعی به محل کار مراجعه میکند.
بازرس چه چیزهایی را بررسی میکند؟
- حضور کارگر در محل کار
- ارتباط کاری میان شما و کارفرما
- ثبت شواهد فیزیکی (دفتر حضور، لباس کار، فعالیت جاری)
- گفتگو با کارکنان یا همکاران
- بررسی سوابق قبلی کارگاه
اگر کارفرما همکاری نکند:
بازرس موظف است براساس شواهد موجود، گزارش مستقل تهیه کند و عدم همکاری کارفرما به ضرر او تمام میشود.
مرحله ۳ — ثبت شکایت کارگری در اداره کار
پس از ثبت گزارش بازرسی، حالا باید شکایت رسمی خود را در سامانه اداره کار ثبت کنید:
- ورود به سامانه جامع روابط کار (prkar.mcls.gov.ir)
- ثبت نام و احراز هویت
- انتخاب «ثبت دادخواست»
- انتخاب موضوع: بیمه رد نشدن – الزام کارفرما به پرداخت حق بیمه
- بارگذاری مدارک (فیشها، پیامها، گزارش بازرس و…)
بعد از ثبت، پرونده شما به هیأت تشخیص ارسال میشود.
مرحله ۴ — حضور در جلسه هیأت تشخیص
هیأت تشخیص، مرجع اولیه رسیدگی است و جلسه حضوری برگزار میشود.
در این جلسه:
- شما دلایل خود را ارائه میدهید
- کارفرما توضیحاتش را مطرح میکند
- مدارک، شاهدها و گزارش بازرس بررسی میشوند
اگر کارفرما نیاید، جلسه بدون او برگزار میشود و معمولاً رأی به نفع کارگر صادر خواهد شد.
مرحله ۵ — صدور رأی و الزام کارفرما به رد بیمه
پس از بررسی کامل مدارک، هیأت تشخیص رأی صادر میکند:
نتایج احتمالی:
- الزام کارفرما به رد بیمه برای تمام ماههای کارکرد
- الزام به پرداخت حق بیمه سهم کارفرما و کارگر
- جریمه مالی کارفرما
- ثبت سابقه بیمه برای کارگر حتی بدون موافقت کارفرما
اگر یکی از طرفین اعتراض داشته باشد، پرونده به هیأت حل اختلاف میرود.
مرحله ۶ — پیگیری رأی و اجراییه
بعد از قطعی شدن رأی:
- پرونده به واحد اجرای احکام اداره کار یا تأمین اجتماعی ارسال میشود
- کارفرما موظف است رأی را اجرا کند
- در صورت امتناع، جریمه و اقدامات قانونی انجام میشود
نکته طلایی:
حتی اگر کارفرما تعطیل کرده باشد یا از محل کار نقل مکان کرده باشد، شما همچنان میتوانید سابقه بیمه خود را دریافت کنید.
زمان رسیدگی شکایت بیمه چقدر طول میکشد؟
مدت زمان رسیدگی به شکایت بیمه معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ روز است، اما بسته به حجم پروندهها، استان یا همکاری کارفرما ممکن است کمی بیشتر شود.
زمان بازرسی
- معمولاً بین ۳ تا ۱۰ روز کاری پس از ثبت درخواست
- اگر نیاز به بازرس تجدیدی باشد، ۳ تا ۵ روز اضافه میشود
زمان تشکیل جلسه
- معمولاً ۲۰ تا ۳۰ روز پس از ثبت شکایت
- در صورت اعتراض به رأی، جلسه هیأت حل اختلاف نیز ۱۵–۳۰ روز بعد برگزار میشود
زمان صدور رأی
- رأی هیأت تشخیص: حداکثر ۷ روز کاری
- رأی هیأت حل اختلاف: حدود ۱۰ روز کاری
بعد از قطعی شدن رأی، تأمین اجتماعی موظف است سریعاً سابقه را اعمال کند.
میزان جریمه کارفرما بابت بیمه نکردن کارگر
قانون تأمین اجتماعی برای بیمه نکردن کارگر جریمههای مختلفی پیشبینی کرده است.
درصد جریمه مالی
کارفرما علاوه بر پرداخت حق بیمهای که در گذشته رد نکرده، باید جریمه ۲ تا ۱۰ برابر مبلغ حق بیمه را نیز بپردازد.
این جریمه بسته به مدت تخلف و تعداد کارگران متغیر است.
جرایم تکرار تخلف
اگر کارفرما چند بار مرتکب این تخلف شود:
- جریمه سنگینتر میشود
- کارگاه به عنوان «متخلف» در سیستم ثبت میشود
- امکان ممانعت از عقد قراردادهای دولتی برای او وجود دارد
امکان تشکیل پرونده کیفری
در موارد زیر، موضوع میتواند رنگ و بوی کیفری پیدا کند:
- کارفرما عمداً از رد بیمه خودداری کرده باشد
- ثابت شود هدف او فرار از بیمه و مخفیکردن رابطه کاری بوده
- سابقه تخلفهای متعدد داشته باشد
در این حالت، پرونده به دادستانی ارجاع میشود.
آیا بدون قرارداد میتوان بابت بیمه شکایت کرد؟ (پاسخ کوتاه + توضیح حقوقی کامل)
پاسخ کوتاه:
بله، ۱۰۰٪ میتوان بدون قرارداد کتبی شکایت کرد.
قانون کار بر پایه «رابطه کاری واقعی» است، نه قرارداد کاغذی.
وقتی قرارداد ندارید چه باید کنید
در این حالت، مهمترین کار این است که:
- مدارکی که نشان دهد برای کارفرما کار کردهاید جمع کنید
- آدرس دقیق کارگاه را یادداشت کنید
- شاهدهای معتبر معرفی کنید
- پیامها، فیشها و مدارک دیجیتال را ذخیره کنید
عدم وجود قرارداد هیچ مانعی برای شکایت ایجاد نمیکند.
اثبات رابطه کارگری بدون قرارداد
قانون، ملاک را اشتغال واقعی میداند. اگر کار کردهاید، حتی ۱ روز، میتوانید شکایت کنید.
رابطه کارگری با مدارک زیر اثبات میشود:
- حضور در محل کار
- دستورهای کاری
- واریزی حقوق یا بیعانه
- گزارش بازرس
- شهادت همکاران
بازرس تأمین اجتماعی نیز یکی از قویترین ابزارهای اثبات رابطه کاری است.
مدارک جایگزین قرارداد
اگر قرارداد ندارید، مدارک زیر بهجای آن قابل استفاده است:
- پیامهای واتساپ، تلگرام، SMS
- عکسها و فیلمهای محل کار
- کارت ورود و خروج
- فیشها و رسیدهای بانکی
- لوکیشن حضور
- مکاتبات کاری
- فایلهای صوتی (در شرایط مجاز قانونی)
- گزارش کتبی بازرس تأمین اجتماعی
این مدارک در پروندههای شکایت بیمه بسیار مؤثر هستند.
آموزش ثبت شکایت بیمه در سامانه تأمین اجتماعی (راهنمای تصویری/گامبهگام)
برای اینکه بتوانید از کارفرما بابت بیمه رد نشدن شکایت کنید، باید ابتدا درخواست بازرسی را در سامانه رسمی تأمین اجتماعی ثبت کنید. این کار بسیار ساده است و کمتر از ۵ دقیقه زمان میبرد.
ورود به سامانه
- وارد سایت eservices.tamin.ir شوید.
- از منوی سمت راست گزینه «خدمات بیمهشدگان» را انتخاب کنید.
- اگر حساب کاربری ندارید، ثبتنام و احراز هویت را انجام دهید.
نکته مهم:
برای ثبت شکایت بیمه، نیازی به مراجعه حضوری نیست و تمام مراحل آنلاین انجام میشود.
انتخاب گزینه بازرسی
پس از ورود:
- وارد قسمت «خدمات بیمهای» شوید.
- گزینه «ثبت درخواست بازرسی کارگاه» را انتخاب کنید.
- فرم مربوط به کارگاه و کارگر نمایش داده میشود.
این بخش، اصلیترین مرحله ثبت شکایت بیمهردنشدن است.
ثبت مشخصات کارگاه و کارگر
در این مرحله باید موارد زیر را وارد کنید:
- نام و نام خانوادگی کارفرما
- آدرس کامل محل کار
- نوع شغل و توضیح وظایف کاری
- مدت زمان همکاری
- شماره تماس کارگاه
- ساعات کاری و روزهای حضور
سپس مشخصات خود را وارد میکنید:
- نام و نام خانوادگی
- شماره بیمه (اختیاری)
- شماره ملی
- شماره تماس
در پایان روی «ثبت نهایی» کلیک کنید.
پیگیری شماره پرونده
پس از ثبت، یک کد پیگیری صادر میشود.
با این کد میتوانید:
- زمان مراجعه بازرس را پیگیری کنید
- گزارش نهایی بازرس را ببینید
- در صورت نیاز، بازرس تجدیدی درخواست دهید
همیشه کد پیگیری را ذخیره کنید چون برای ادامه شکایت لازم است.
نمونه متن شکایت بابت بیمه رد نشدن (قابل کپی)
در ادامه یک متن استاندارد، رسمی و کاملاً قابل استفاده برای اداره کار و تأمین اجتماعی قرار داده شده است:
نمونه متن شکایت:
«اینجانب ………….. فرزند ………….. به شماره ملی ………….. از تاریخ ………….. الی ………….. در کارگاه/شرکت ………….. به مدیریت آقای/خانم ………….. واقع در آدرس ………….. مشغول به کار بودهام.
با وجود اشتغال مستمر و انجام وظایف محوله، کارفرما از بیمه کردن اینجانب خودداری کرده و نام من در هیچیک از لیستهای بیمه تأمین اجتماعی ثبت نشده است.
با توجه به مواد ۱۴۸ قانون کار و ۳۶ و ۳۹ قانون تأمین اجتماعی، درخواست رسیدگی، احقاق حق بیمه، ثبت سابقه و الزام کارفرما به رد بیمه دوره مذکور را دارم.
با تشکر
امضا و تاریخ»
این متن یک قالب پذیرفتهشده در مراجع قانونی است و میتوانید بر اساس نیاز خود آن را ویرایش کنید.
خطاهای رایج کارگران که باعث رد شدن شکایت میشود
حتی اگر کاملاً حق با شما باشد، برخی اشتباهات ممکن است نتیجه شکایت را تحت تأثیر قرار دهد.
نداشتن مدارک کافی
بزرگترین دلیل رد شدن شکایت بیمه:
- نداشتن مدارک شغلی
- نداشتن پیامها
- نداشتن شاهد
- نداشتن فیشهای واریزی
هر مدرکی—even سادهترین پیام واتساپ—در پرونده تأثیر دارد.
تأخیر در شکایت
اگر چند ماه پس از پایان کار اقدام کنید:
- ممکن است کارفرما جابهجا شده باشد
- بازرس نتواند حضور شما را تأیید کند
- شاهدها در دسترس نباشند
بهتر است بلافاصله پس از مشاهده بیمهردنشدن شکایت کنید.
ارائه ادعای بدون سند
در شکایت بیمه، صرف ادعا کافی نیست.
اگر ادعای تزویری یا اغراقآمیز مطرح کنید، احتمال رد شکایت زیاد میشود.
اگر بازرس تأمین اجتماعی رابطه کاری را تأیید نکند چه باید کرد؟
گاهی بازرس به هر دلیل رابطه کاری را احراز نمیکند. اما این پایان کار نیست.
راههای اعتراض
میتوانید به اداره تأمین اجتماعی مراجعه کنید و:
- اعتراض خود را ثبت کنید
- درخواست بررسی مجدد بدهید
- دلایل و مدارک جدید ارائه کنید
بازرس موظف است مورد را دوباره بررسی کند.
ارائه مدارک بیشتر
برای جلب نظر بازرس، مدارک زیر بسیار مؤثر هستند:
- پیامهای کاری
- فیشهای حقوق
- عکس و فیلم محل کار
- شهادت همکاران
- حضور در محل کار هنگام بازرسی
بازرس براساس شواهد تصمیم میگیرد—not حرف کارفرما.
درخواست بازرس تجدیدی
اگر نظر بازرس اول را قبول ندارید:
- میتوانید بازرس دوم یا «بازرس تجدیدی» درخواست کنید
- پرونده توسط فرد جدید بررسی میشود
- احتمال اثبات رابطه کاری بیشتر میشود
این گزینه برای کارگر بسیار مفید است.
شکایت از کارفرما بابت بیمه رد نشدن در دادگاه — چه زمانی لازم است؟
در اکثر پروندهها، اداره کار و تأمین اجتماعی مشکل را حل میکنند.
اما گاهی نیاز به طرح دعوا در دادگاه حقوقی یا کیفری است.
وقتی اداره کار نتیجه نمیدهد
اگر:
- بازرس تأیید نکرد
- هیأت تشخیص رأی نداد
- هیأت حل اختلاف رأی را نقض کرد
میتوانید در دادگاه عمومی حقوقی طرح دعوا کنید.
زمانی که حقوق معوقه هم مطرح است
اگر علاوه بر بیمه:
- حقوق
- سنوات
- عیدی
- اضافهکاری
هم پرداخت نشده، بهترین مسیر دادگاه حقوقی است.
در این حالت، وکیل یا مشاور حقوقی بسیار کمک میکند.
مدارک لازم برای دادگاه
برای شکایت کیفری یا حقوقی، بهتر است این مدارک را همراه داشته باشید:
- تمام مدارک شغلی
- مدارک دیجیتال
- گزارش بازرسی
- رأی هیأت تشخیص
- فیش حقوق
- شهادت همکاران
دادگاه معمولاً حساسیت بیشتری در رسیدگی دارد و مدارک بیشتر، شانس موفقیت را بالا میبرد.
پاسخ به پرسشهای پرتکرار کاربران (FAQ کامل و سئو-دوست)
اگر چند ماه بیمه رد نشده باشد چطور حساب میشود؟
تأمین اجتماعی موظف است سابقه شما را ماهبهماه و دقیقاً مطابق مدت کارکرد ثبت کند—even اگر کارفرما منکر شود.
آیا کارفرما میتواند از بیمه نکردن دفاع کند؟
خیر.
قانون کارفرما را ۱۰۰٪ مقصر میداند و هیچ دفاع قابلقبولی برای بیمه نکردن وجود ندارد.
اگر کارفرما بیمه را با حقوق کمتر رد کند چه باید کرد؟
این کار تخلف است.
باید در اداره کار شکایت «اعتراض به دستمزد بیمهای» ثبت کنید.
سازمان موظف است حقوق واقعی شما را محاسبه کند.
آیا کارگر اخراج میشود اگر شکایت کند؟
در صورت اخراج، شما میتوانید:
- شکایت «بازگشت به کار» ثبت کنید
- حقوق ایام بلاتکلیفی بگیرید
اخراج به دلیل شکایت غیرقانونی است.
بهترین مسیر شکایت بابت بیمه رد نشدن
مراحل خلاصه
- ثبت درخواست بازرسی در سامانه تأمین اجتماعی
- مراجعه بازرس
- ثبت شکایت در اداره کار
- ارائه مدارک
- شرکت در جلسه
- دریافت رأی و اجرای آن
توصیه حقوقی نهایی
اگر مدارک کافی داشته باشید—even سادهترین پیام واتساپ—احتمال موفقیت شما بسیار زیاد است.
قانون ۱۰۰٪ طرف کارگر است و هیچ کارفرمایی نمیتواند از بیمه نکردن دفاع کند.
برای مشاوره حقوقی نیکاوا
اگر نیاز دارید پروندهتان سریعتر و دقیقتر بررسی شود،
مشاوران حقوقی نیکاوا میتوانند:
- مدارک را بررسی کنند
- بهترین مسیر شکایت را مشخص کنند
- متن دادخواست را برایتان تنظیم کنند
- روند اداری را سادهتر کنند
کافیست درخواست مشاوره ارسال کنید تا کارشناسان نیکاوا در کنار شما باشند.
